نقد شماره ي ۱:

آواز مرگ : سروده ی علیرضا کریمی

درون لحظه‏اي شيرين
ميان خارها و بي‏خيال خواري و شيدايي و افسون
من اينك نيك، پاك و خالص و آماده مرگم!
و مرگ اينك ميان خانه‏ام آواز مي‏خواند!

چه آوازي!
چه نيكو صوت و پژواكي!
ميان انعكاس ساده احساس مرگ‏انديش
فتاده از درختي خشك
چه شيرين خفته چون برگم!
و مرگ اينك ميان خانه‏ام آواز مي‏خواند!

بمان اي ياور ديرين،
بمان تو با دو صد فتنه كه از افكار اين دنياي دون بيداد مي‏سازد
من اينك عازم يك جاده بي‏پيچ و بي‏تابم!
و مرگ اينك ميان خانه‏ام آواز مي‏خواند!

صداي ظرف‏شستن‏هاي پي‏درپي
صداي قار و قور اشكم خالي ز نان و آب و هر قوتي
دگر آزار نتوانند
دو گوش خسته من را
كه دل را خود به آوازي
ز جنس مرگ بسپردم
و برده نيك خود خوابم!
و مرگ اينك ميان خانه‏ام آواز مي‏خواند!

چهارشنبه 17/11/1386

نقدها و نظرها:

آرزو غفوری :سه شنبه 30 بهمن1386 ساعت: 1:3                                                

شعر گویش یک سویه  دارد همان گفتگوی شاعر با خودش منولوگی که شاعر را به مرگ هدایت می کند و خواننده را به پایانی تلخ.شاعر در ابیاتی زمان ها را از هم گسسته و هماهنگی دیده نمی شود به عنوان مثال:

بمان تو با دو صد فتنه كه از افكار اين دنياي دون بيداد مي‏سازد
ابتدا به حالت امر آورده شده و در جمله دوم زمان ماضی فعل جمله ساخته شده که ارتباط زمانی را محو می کند.در جائی دیگر :

صداي ظرف‏شستن‏هاي پي‏درپي
صداي قار و قور اشكم خالي ز نان و آب و هر قوتي
دگر آزار نتوانند
دو گوش خسته من را
كه دل را خود به آوازي
ز جنس مرگ بسپردم
و برده نيك خود خوابم!
و مرگ اينك ميان خانه‏ام آواز مي‏خواند!

در ابن ابیات من نمی توانم ارتباط مستقیمی با آنجه شاعر در منولوگ خود دارد بیابم!
صدای ظرف شستن های پی در پی و در جائی دیگر صدای قار و قور اشکم! به نظر من اگر شاعری سعی بر آن دارد که از آن چه که در ما و اطراف ما موجود است استعاره با بیان دومی بسازد بهتر و زیباتر آنکه میان اجزای نوین ارتباط و هم بستگی موجود باشد که از الگو یا نماد خود فاصله نگیرد...متاسفانه من زبان استعاره را در این شعر ضعیف دیده ام.در ابیات پایانی هجاها به خوبی در کوتاهی و بلندیشان دقت نشده است.در مجموع شعر زیبا ولی بر آن کار و دقت کمی شده بود و می توانست بهتر و آهتگین و پربار تر باشد.

اصلان قزللو- سه شنبه ۳۰/۱۱/۸۶- ساعت ۳و ۳۸ دقیقه                    

شعر به صورت خلاصه عبات است از : در لحظاي شيرين و رويايي، شخصي ، نامزد مردن مي شود .واز دوستي مي خواهد كه با فتنه هاي دوران بماند.او براي رهايي از امور پيش پا افتاده ي زندگي مثل ظرف شستن و فقر و نداري و بي غذايي به آغوش مرگ مي رود.

موضوع شعر :به استقبال مرگ رفتن است و نا اميدي مطلق.

شعر چهار بند دارد . در بند اول شخصي در يك لحظه ي شيرين در ميان خارها ، بي توجه به نام و ننگ ، به آواز مرگ گوش مي سپارد و منتظر اوست.

در بند دوم: او با صداي زيبا و دلنشين مرگ ، با انديشه ي ساده ي مردن ، همچون برگي از شاخه فرو مي افتد.

در بند سوم: با ياري ديرين كه با افكار مردم پست اين جهان مي سازد و مي ماند ، بدرود مي گويد و در راه هموار مرگ قدم مي گذارد.

در بند پاياني: در آغوش مرگ قرار مي گيرد تا از امور پيش پا افتاده ي زندگي ، مثل شستن ظرف و احساس گرسنگي و آب و نان آزاد شود.

شعر در بحر رمل سروده شده و ركن "فاعلاتن در تمام شعر بي افزايش و كاهش ، پيش مي رود. گاه با يك ركن ، مثل " چه آوازي" و گاه تا شش ركن ارتقا مي يابد ؛ همچون" بمان تو با دو صد فتنه كه از افكار اين دنياي دون بيداد مي سازد."

همان گونه كه آگاهيم ، وزن اولين عنصر رهاننده ي كلام از نثر است اما هيچ گاه اين عنصر براي شعر كافي نيست . اين اشتراك در شعر ونظم موجود است.

قافيه سازي ها ، تحركي اندك در كلام ايجاد كرده است. و واژه هاي قافيه : " مرگم " و "برگم" و " بي تابم " و "خوابم" نت هاي ضعيفي در موسيقي انرا كرده اند .

واج آرايي ها يا نغمه ي حروف ، از ديگر موسيقي شعر است كه در بسيلري مصراع ها به چشم مي آيد: صداي "س" در "ميان انعكاس ساده ي احساس مرگ انديش" و نغمه ي "د " و "ن" در مصراع " بمان تو با دو صد فتنه كه از افكار اين دنياي دون بيداد مي سازد" و صداي "م" و "ن" در مصراع :" و مرگ اينك ميان خانه ام آواز مي خواند"

گاهي اجراي اين موسيقي تصنعي مي شود زيزا به مفهوم كمكي نمي كنند. مثل " ميان خارها..." يا " ميان انعكاس ..."

اجزاي شعر ، كم تر با هم همكاري دارند تا تصوير بزرگي در كل بيافرينند و فرم ذهني را پوشش دهند. گرچه مصراع هاي پاياني هر بند ، با تكرار خود حضور مرگ را هر لحظه در خانه تقويت مي كند ،

شعر از تصوير هاي زنده ، بهره ي كم تري دارد و بيش تر بر روايت مي چرخد. گوينده بر آن است تا ارتباطي بين مصراع اول با سوم و چهارم بر قرار كند و اتفاقا موفق نيز هست. چون مي خواهد علت پناه بردن به مرگ را كه در مصراع اول راوي آن است ،در دو مصراع پاياني بيان كند . و آن افكار مردم پست اين جهان و امور پيش پا افتاده اي همچون ظرف شستن و غذا خوردن و گرسنگي است. علت پناه بردن به آغوش مرگ ، اين دو امر است . نه مبارزه با فساد و فتنه و بيداد و نه كوشش براي به دست آوردن قوت .

انسان در اين شعر دو حالت دارد : يا با مردم دون بسازد و بسوزد يا بميرد! بي تحرك ، خفته ، بي رمق . مرگ فوتش كند مي افتد. هيچ هدفي ندارد .

اين تصوير را بنگريد:

"دلم از مرگ بيزار است

كه مرگ اهرمن خو ، آدمي خوار است .

ولي آن دم ، كز اندوهان ، روان زندگي تار است؛

ولي آن دم ، كه نيكي و بدي را گاه پيكار است،

فرو رفتن به كام مرگ شيرين است.

همان بايسته ي آزادگي اين است. " (1)

در جنگ با بدان ، اگر تو در اردوي نيكان باشي ، مرگ بايسته است.

وزن در برخي بندها فشار بسياري را به كلام وارد كرده است و براي رعايت حالش ، شعر ناچار به پذيرش كلماتي شده است . مثل " اشكم" به جاي " شكم" . آوردن پنج "و" در اول مصراع . حمل بار اضافي "خود" در مصراع " و برده نيك خود خوابم " شايد حرف "خ" سبب چنين امري شده به طمع موسيقي بيش تر.

در پايان : دقت در گزينش واژه هاي ضروري ، صرفه جويي در مصرف كلمه ، انتخاب تصويرهاي نو و موضوع تازه و همراهي زبان هنري را لازمه ي يك شعر خوب مي دانيم . تا باد چنين بادا.

۱- کسرایی  سیاوش- از خون سیاوش- ص ۷۹و ۸۰-انتشارات سخن-چاپ چهارم ۱۳۸۴

عاکف - دوم اسفند ۸۶- ساعت ۳و ۶ دقیقه                                       

شعر دوستمان آقای علیرضا کریمی به نحوی از انحاء محصول تلاش برای گریختن از نوعی سنت گریزی است البته خیلی زود است که با یک شعر از آقای کریمی بشود به کنه آثار ایشان پی برد برای این که برای خود من هم بسیار اتفاق افتاده که دیدن صحنه ای متاثرم کرده و با پیش اندوخته های ذهنی آن صحنه را مسطور کرده ام. 
گاهی شاد شاد می نویسم و گاهی عصیانگر این حالت برای همه پیش می اید
اما هیچوقت با نوشته های تلخ نسخه نمی پیچم به عبارتی باید رسالت نویسندگی را در چیزی غیر از تحریک به کار غیر عقلایی دانست وقتی پای منفی نگری به هنر باز بشود  می تواند خیلی مخرب باشد می توند  حتی برای فرار از مشکلات خودش را به "سن"که سهل است به آمازون هم بزند شاید به خاطر همین هم بوده که یک اندیشمندی گفته شاعر جوان از جراح پیر هم خطرناکتر است!
شاعران جوان ما باید از مطالعه ی آثار قدما نترسند البته نسخه ی تبعیت از سبک نمی نویسم ولی صرف آشنایی با کار گذشته گان هیچ بزرگی را کوچک نمی کند کما اینکه دوری از آنان هم هیچ کسی را بزرگ نکرده است آشنایی با سبک قدما برای دوستانی مثل آقای کریمی می تواند این امکان را فراهم بیاورد که محتوا را در شعرشان در پای رعایت وزن قربانی نکنند با تمام تفاسیر امروزه بسیاری از شاعرها قابلیت خود را مصروف جنبه های منفی زندگی کرده اند .خواندن چند شعر آن ها کسالت هر خواننده ای را به اوج می رساند حتی شخصیت خود سراینده را هم متاثر می سازد باید پذیرفت که سراینده ی شعر بارها و بارها شعرش را شاید هم با آواز بلند برای خودش می خواند واژه ها را جابه جا می کند برای خودش نقد می کند از خودش سوال می کند خلاصه همه جوره خودش را با اثر خودش گلاویز می کند هم مخاطِب می شود و هم مخاطَب پس این جاست که شاعر در مقام سراینده می تواند از خودش سوال کند که من به این مخاطب محترم چه کالایی را عرضه می کنم آیا به حس هنرپسندی مخاطب پاسخ صادقانه داده ام یا نه...
به هر حال از کار نیک و نقدهای سازنده ی شما و مشارکت دوستان به سهم خودم سپاسگزاری می کنم

فرزانه ی شیدا- پنجشنبه ۹  اسفند ۸۶- ساعت ۵:۲۶                          

شعر ریتمی موزون وزیبا را دنبال می کند ودر وزن وآهنگ همه جا متناسب وروان است تنها در این بیت:
صداي قار و قور اشكم !!! خالي ز نان و آب و هر قوتي
هماهنگی وزن وآهنگ با دیکر ابیات همخوانی ندارد .ناگاه   ایستی ایجاد می گردد که به روانی کل شعر آسیب می رساند
 اما در باب احساس، زیبائی کلام در جای خود ، تشبیهات دوست داشتنی ست مانند
(من اینک عازم یک  جاده بی پیچ وبی تابم )
که هم گویای پیچ وتاب ها وفراز نشیب های زندگی ست هم نماینده ی عمر وروزگاری که در پیش رو باقی ست ودر این بخش صدای مرگ را کمی ضعیف می کند شاعر بااین که صدای مرگ را در گوش ودل احساس می کند اما می داند که هنوز روزهایی باقی ست وحس مرگ چیزی نیست که تنها ایشان حس کنند
روزانگی یکایک ما  روز مرگ را به خاطر انسان می آورد وچه بسا بهتر است که به یاد آن بوده فارغ از عاقبت خود در نهایت باشیم و عمر وکوتاهی آن را ز خاطر نبریم...
شاعر دراین شعر به روزمرگی زندگی اشاره ای زیبا داشته است
(صدای ظرف شستن های پی درپی)!
وپیروزی خود را ارمغان می دهد که این تکرارها دیگر باعث آزار او نمی تواند باشد واگر مرگ همچنان در خانه او آواز می خواند (زنگوله خبری ست که گاه در زندگی ادمی انقدر دیر به صدا در می آید که شاید برای افسوس خوردن دیر باشد)!
شاید درنگاهی سریع وسطحی برداشت از شعر ناامیدی ویاس شاعر باشد اما چنانچه شاعر ناامیدانه صدای مرگ را نیز می شنود باز می داند جاده ای در پیش رو برای رفتن باقی ست که می بایست طی شود واگرچه خود را دل سپرده مرگ می داند ...اما در باطن خویش راهی را که می بایست طی گردد درخاطر ویاد نگه داشته است
امید شاهد اشعاری شادتر ازاین شاعر عزیز باشیم ودرکل من به شخصه این شعر را احساس ودرک می کنم ومعتقدم شاعر بسیار زیبا حال وهوای احساسی خود را مطرح ومنتقل نموده است.

رضا - شنبه ۱۱ اسفند ۸۶- ساعت ۳:۳۳

شعر شما را خواندم اما حسی به من دست نداد. نوشته شما، روان، نشان دهنده تسلط شما به شعر و وزن و از این قبیل الفاظ اما روح شعر شما ؟
بسیار به سبک م امید می نویسید حتی اسم شعر شما متاثر از اسم شعرهای اوست( آواز کرک، آواز چگور ...) اما محتوای شعر شما که نمی دانم کدامین دل مشغولی امثال مرا برطرف خواهد کرد، مرا تکان نداد و به فکر فرویم نبرد و خواب از سرم نپراند و اشکی فرو نچکاند .شاید من در اشتباه بزرگی گرفتارم که فکر می کنم شعر باید مانند شعرهای شاملو و اخوان و قیصر امین پور و .... همیشه آدمی را از خود بی خود کند نه این که فقط با استعارات زیبا و وزن همگون توجه نقد نویسان فنی را به خود جلب و مورد توجهی از این گونه قرار گیرد. قبلا از این اظهار نظر پوزش می طلبم.

گیتی خوشدل- سه شنبه ۱۴ اسفند ۸۶- ساعت ۱۲:۲۹

به نام خدا
با سلام به دوست خوبمان عليرضا كريمي
شعر نيمايي شما را خواندم و همراه با لذت بردن به نكاتي به شرح زير رسيدم و دوست دارم كه همچون من كه به سان يك دوست مي گويم شما نيز به سان يك دوست بشنويد.
آغاز خوب و دلنشين است اما بلافاصله در جمله ی بعدي ارتباط لغات ضعيف مي شود. يعني چه ؟يعني من به نوبه ي خود ارتباطي بين لحظه شيرين و خار و بي خيال خواري نمي بينم. مگر اين كه گذران بيهوده براي شما عين شيريني باشد كه البته باتوجه به اين كه اين شيريني لحظه به حضور مرگ بر مي گردد اين مطلب بعيد به نظر مي رسد .چرا كه ان كس كه به شيريني مرگ را مي پذيرد پس نتيجتا عمري پر بار داشته پس خوار و بي خيالي و ... در اينجا گويي جايگاهي ندارند چرا كه در بيت بعدي هم به وضوح گفته ايد كه ((من اينك نيك، پاك و خالص و آماده مرگم)) و اين تاييد بر گفته بنده است .

در پاره دوم بعد از ساده اگر يك ((ي))بگذاري يعني به اينصورت(ساده ي) فكر كنم به خوانش شعر كمك كند.
((فتاده از درختي خشك)) اگر به اين صورت نوشته شود حال و هواي شعر امروزي تر مي شود ((كه افتاده¬ست از شاخ درختي خشك)) حال و هواي شعر شما به حال و هواي شعرهاي اخوان ثالث نزديك است و من اين حال و هوا را خيلي دوست دارم اما فراموش نكن كه اگر مي خواهي اين حال وهوا را به تصوير بكشي بايد امروزي بودن جملاتت را هم به نحوي تضمين كني چون دوره اخوان ثالث سال ها گذشته و اگر ما دنبال حفظ حال و هواي شاعران پيشين هستيم بايد اينكار را با خلق تصاوير امروزي در شعر انجام دهيم .
((بمان اي ياور ديرين،
بمان تو با دو صد فتنه كه از افكار اين دنياي دون بيداد مي‏سازد))
اين ياور يک باره از كجا پيدا شد . منظور مرگ است ؟ كه مخاطب اوليه شاعر مرگ نيست .و تغيير يك دفعه مخاطب هم يك کمي ته دل مخاطب را خالي مي كند. بايد زمينه ورود ياور را ايجاد كني (جهت شوخي: حالا يا اين طرف واقعا اسمش ياور يا اين كه نه كمك حال. شوخي كردم تا بخنديم ببخشيد ناراحت نشو)
خوب شما كه شاد و پاك منتظر مرگيُ هدف از مرگت فقط رهايي از قار و قوراست؟ اين هدف متعالي نشد وقتي انسان از مرگ سخن مي گوید مخاطب مي تواند جهان بيني فرد را به واسطه آن دريابد و چون از مرگ لذب بخشي مي گويي ُپس دليلي بهتر از اين بياور.
كلمه اشكم هم خيلي در شعر جا نيفتاده اگر كلمه بهتري يافتي حتمن جايگزينش كن.
نكته هاي مثبت شعر اينها هستند:ريتمي موزون كه تا پايان حفظ شده . تصوير سازي ها خوب است گرچه بايد بيشتر روي آن ها كار كنید . شاعر به خوبي مي تواند قصه را در شعر بي آن كه دل شنونده را بزند دنبال كند. با وجود آن که شعر ُ كه درمورد مرگ است اما هيچ نا اميدي ياس و اندوهي كه برخاسته از فنا شدن است به چشم نمي خورد .درواقع شاعر با سرايش اين شعر در ذهن مخاطب اين گونه مي نگارد كه اگر پيچ و تاب جاده زندگي را به نيكي و پاكي بگذراني ُهيچ ترسي از مرگ نخواهي داشت . خلاصه اين كه خوندن اين شعر كمي روحيه ام را شاد كرد چون من در هر چيزي به دنبال لحظه هاي شاد و شيرينش مي گردم سپاسگذارم .موفق باشي.

از شاعر گرامی می خواهیم که  نظر خود را  همانند یک مخاطب شعر درمورد نقد ها بیان کنند                                                                    

نظر شاعر :

علیرضا کریمی - ۲ اسفد ۸۶ - ساعت  ۱۱:۵۲                                            

هزار چشم شدم تا سكوت را خواندم        تنيده هاي همين عنكبوت را خواندم

و دست هاي غزل در نبودنت از بس          قفس تنيده به من تا ثبوت را خواندم

تويي تمام غزلواره هاي عشق ، آري       كه وقت آمدنت ، رنگ و روت را خواندم

هميشه شمع شدم در تولدت ، اما        به جاي بوسه بر اين گونه، فوت را خواندم

ترانه هاي تو  از هر كرانه   آبي تر           كه من برهنه تر از هرچه ، لوت را خواندم

مرا به شهر تو آواز مي برد نه قطار          ولي ببين چه غريبانه  سوت را خواندم

براي امشب من نامه اي نوشتي باز        هزار چشم شدم تا سكوت را خواندم

 نقد و تفسیر:اصلان قزللو 

اين سروده ، غزلي است هفت بيتي؛ در وزن مفاعلن/ فعلاتن/ مفاعلن/ فع لن (فعلن) . وزني آرام و جويباري ، با قافيه هاي : سكوت ، عنكبوت ، ثبوت، روت، فوت، لوت ، سوت .

   ابتدا هنرها و زيبايي هايش:

"قفس تنيدن دست غزل " و  "ترانه هاي آبي "  و " به جاي بوسه ، فوت"

واژه ي " خواندم" به سبب معاني مختلف كه در جمع خود ايجاد مي كند ، همچون حصاري ، ضمن تكرار ، اتحاد غزل را در ايفاي نقش (رديف) موفق بوده است . معني اي همانند: خواندن (يك نامه) – دانستن – تصور كردن – محسوب كردن.

واژه ي ايهام انگيز " گونه" در بيت چهارم  ، دو معناي " طور"  و  " چهره " را به ذهن متبادر مي كند ، كه خواننده را در دو راهي انتخاب قرار مي دهد و او ناگزير است يكي را برگزيند يا هر دو را و احساس لذت كند.

  واژه هاي استعاري: عنكبوت= سكوت و سكوت در بيت پاياني به جاي نامه نشسته است و مي توان مفهوم نامه ي سپيد را از آن دريافت.

  تكرار مصراع اول در پايان بيت ، ضمن تاكيد بر موضوع ، خواننده را به نظري دگر باره ، به آغاز شعر مي كشاند.

  "هزار چشم شدن " ، گاه تو را به ياد هاتف اصفهاني مي اندازد:

" با صد هزار جلوه برون آمدي كه من      با صد هزار ديده تماشا كنم تو را"

و گاه به ياد سعدي:

"تا رفتنش ببينم و گفتنش بشنوم    از پاي به سر همه سمع و بصر شدم"

  حال سوي ديگر كاستي ها :

  اگر موضوغ غزل را دوري از معشوق و تنهايي بدانيم، وجود برخي مصراع ها نا همخواني با موضوع دارد. مثل " كه وقت آمدنت رنگ و بوت را خواندم" معشوقي كه نامه ي سپيد سكوت به عاشق مي نويسد ، چه آمدني ؟ شايد بنوان با كم ترين تغيير " آمدنت " را "آمدنش " گفت  تا به غزلواره ها بر گردد يا در بيش ترين تغيير ،

" كه در نبودنت آن رنگ و بوت را خواندم" آورد تا موضوع غزل را هرچه بيش تر همراهي كند.

  آوردن "بوت" يا "روت " در جايگاه قافيه ، در حالي كه "ت" ضمير متصل است و واژه هاي ديگر حرف اصلي ، چندان زيبا نيست مگر در تنگنا ماندن قافيه.

  اگر به جاي بيت 6 " مرا به شهر تو شعرم رساند يا كه قطار؟ / كه در تلاطم اين كوپه ، سوت را خواندم" ضمن همنوايي صداي حركت قطار ، با موضوع شعر هم همخوان مي شود و از ابهام مفهومي خارج مي شود ؛ مگر آن كه بخواهيم حافظانه ، غزل را از وحدت موضوع خارج كنيم.

  در مصراع دوم بيت دوم ، فعل "خواندم" با زمان فعل اول ، "تنيده= تنيده است ، ماضي نقلي ، تناسب ندارد . اگر فعل را  "تنيد" بياوريم ، هم وزن درست مي شود و هم فعل ه هم زمان مي شوند.

  پايان سخن آن كه ، موضوع "دوري عاشق از معشوق و بي وفايي يار " از آغاز غزل فارسي ، در مفهوم زميني و آسماني در شعر شاعران بوده است و از اين لحاظ تكراري است .

  اما عزيزان ، با وجود اين گزارش ها ، خوانش و برداشت من به دلايلي است كه از متن آورده ام ؛ پيشنهاد هم كه پيشنهاد است . مي توان نپذيرفت يا نخواست  يا.....

هفت نما
ـ۱ـ
سفید پوشیده اند
خاک و ریگ باغ
برگ زرد و
چوب و چیل دار ...
برف !
برف می بارد
پرپر.
ـ۲ـ
از گردن چنار پیر
تا کاکل ژولیده ی دم جنبانکی
ـ که به کوچ نرفت ـ
قار قار عفن و آز فرو می ریزد .
ـ۳ـ
دم جنبانک

بال خسته باز می کند و باز می بندد
و
نگاهی !
ـ۴ـ
چاییده سینه سرخ
کز کرده روی شاخه ی ترد بیدبن
چشم دوخته به تیر و تار پای چپر
به چه می اندیشد ؟

ـ۵ـ

پسرک ، پاورچین
پشت خم
ریگ تیزی و نگاهی رند ؛
خارش کف دست شگون دارد
این تیر و این کمان !
ـ۶ـ
سینه سرخ می داند
تیر می رسد بی گمان
ترسش در نگاه دودو می زند
و
آواز سر می دهد
هم نوا با چیل چیل و لرز لرز دم جنبانک
ـ۷ـ
از پس پرده ی پر پر سپید
سیرسیر و جیرجیری !
باد ؛
سرگشته می چرخد
برف ؛
آشفته می ریزد
تار است آن گوشه ی چپر ...
امیرمحمد اعتمادی ۱/۱۰/1374

نقد شعر  "هفت نما " نوشته ي اصلان قزللو

بارت ادبيات را دو گونه مي داند:

الف: ادبياتي كه به خواننده ، نقش و سهمي در ساختن اثر هنري مي دهد.

ب: ادبياتي كه خواننده را زايد و بيكاره مي داند و چيزي بيش از يك آزادي حقير – پذيرفتن يا رد متن – به او واگذار نمي كند.

وقتي نقدهاي خوانندگان شعر و پاسخ ها- نظرها- ي شاعر (در نقش خواننده ي ديگر) را خواندم ، اميدوار شدم كه در ميان خيل شاعران ، هنوز اميدي به گشودن دري در شعر هست.

  در دونقد پيش از اين كه شركت داشتم ، شعرها در بخش "ب" بارت قرار داشتندو گويندگان از تاويل و تفسير و معني ترسناك ؛ و به پذيراندن نظر خود مصر.

  اين شعر " هفت نما و ..." خوشبختانه در بخش "الف" بارت قرار دارد و مي شود نظري ابراز داشت.

   در اين شعر با توجه به مصراعهاي " سينه سرخ مي داند / تير مي رسد بي گمان/ تر سش در نگاه دو دو مي زند." مي توان به سمبليك بودن شعر پي برد. و از آن جا عقب گردي كرد به بندهاي پيشين و باغ را ، جهاني تاويل كرد و بارش برف  و فراگيري آن را، مرگ محتوم.

  چنار پير را با آن قد و قامت و گستردگي و وابستگي به باغ (خاك) به انساني تعبير كرد و دم جنبانك را كه با فراست در متن قرار گرفته و بسيار كوچك – در قد و قواره ي بند انگشت چنار هم نيست – فردي خود نما و پر تحرك و شايد مغرور دانست كه ماندنشان جز آلودگي و نشان طمع – در دنياي كوچا كوچ- چيزي نيست.

  دم جنبانك با وجود دم جنباني و حركت هاي عجولانه و سريع – كه ذاتي اوست- در برابر عظمت و فراگيري برف ، خسته به كجا مي نگرد؟ به سپيدي؟ به خود ؟ به كوج كرده ها؟ و شايد همه چيز و همه جا.

شاعر با واگذاري متن در اين بخش به خواننده ، دست او را در تاويل " و/ نگاهي." كاملا باز گذاسته است تا با تامل در خود و جهان ، جهلن خود را در متن ببيند.

  آوردن " و" در يك مصراع كمك بسياري به تاويل و گستردگي نگاه كرده است . علاوه بر آن كه خواننده نفسي در خوانش شعر تازه مي كند و فرصتي براي انديشيدن مي يابد .  در بسياري از شعرها كار "و" پوشالي براي پر كردن شكاف وزن است

.

   در بندي ديگر ، سينه سرخ هم ، باز مانده اي از كوچ نا گزير است. و باز هم باز بودن تاويل در " به چه مي انديشد؟ " به هر چيز . به باغ . به باز مانده هاي از كوچ. به دم جنبانك. به چنار پاي بسته . به خودش كه در پر پر برف بال پروازش از حركت مي ماند.

  پسرك كيست ؟ او هم  بازمانده اي از كوچ است ؟ با وجود اميدواري از خارش كف دست كه پيروز است در شكار ؟ آيا او كار ناتمام مرگ را كامل مي كند؟

  هم آوايي سينه سرخ و دم جنبانك  ، كه اين در ذات خود هميشه لرزان است . چه گرما و چه سرما . و آن از برف و سرنوشت محتوم مي لرزد ؛ به هم دلي در سرنوشت هم منجر مي شود . و باز خواننده اجازه ي تفسير مي يابد و در ادامه با د (حوادث) و آشفتگي ريزش برف و تاريكي گوشه ي چپر ، همه را در جنبره ي تسخير برف(مرگ) در مي آورد.

  راستي از چنار پير چه خبر ؟ با مشخص شدن سرنوشت بازماندگان از برف، عاقبت او هم قابل تصور است.

زبان هنري را در جاي جاي شعر مي توان ديد . از ايجازها در بندها كه خود را در معرض ديد خواننده  مي گذارند ،  كه بگذريم ، به " فرو ريختن عفن و آز از قار قار " مي رسيم . كه از شنيدن به ريختن نقل مكان كرده اند.

در مصراع " ترسش در نگاه دو دو مي زند" تصويري در نظرگاه جان مي گيرد و از روايت در مي گذرد.

و " هم نوا با جيل جيل و لرز لرز دم جنبانك "  " از پس پرده ي برف" با واج آرايي هاي طبيعي ، ضمن تصوير برف گسترده  ، نواي پرندگان را در گوش و احساس لرز را در تن باز سازي مي كند.

موسيقي كه در گذشته به وزن عروضي و قافيه و رديف و ... در شعر ختم مي شد ، در اين شعر جاي خود را به هارموني ، در بندها و مصراع ها سپرده است .؛ بي آن كه دست شاعر را ببندد و او را مجبور به بيان انديشه اي از پيش مشخص در قالب و ظرفي معيين كند . انديشه يله شده و همين امر سبب سپيد خواني هايي در متن شده است .

  در پايان ضمن بر شمردن مختصر هنرها ي اين شعر ، به يك عيب ؛ نه ، به يك ضعف در موضوع كه اگر با اين تاويل ها درست باشد ، و بتوان موضوع شعر را فرگيري و گريز ناپذيري مرگ دانست ، آيا اين موضوع تكراري نيست؟ و در آثار گذشتگان ما مطرح نشده است ؟ گرچه :

يك قصه بيش نيست غم عشق و اين عجب / كز هر زبان كه مي شنوم نا مكرر است.

منبع : انجمن مجازی ایران

روشني ، من ، گل ، آب

سروده ي سهراب سپهري

ابري نيست.

بادي نيست.

مي نشينم لب حوض:

گردش ماهي ها، روشني ، من ، گل ، آب.

پاكي خوشه ي زيست.

مادرم ريحان مي چيند.

نان و ريحان و پنير، آسماني بي ابر، اطلسي هايي تر.

رستگاري نزديك: لاي گل هاي حياط.

نور در كاسه ي مس ، چه نوازش ها مي ريزد!

نردبان از سر ديوار بلند، صبح را روي زمين مي آرد.

پشت لبخندي پنهان هر چيز.

روزني دارد ديوار زمان ، كه از آن چهره ي من پيدا نيست.

چيزهايي هست ، كه نميدانم.

مي دانم، سبزه اي را بكنم ، خواهم مرد.

مي روم بالا تا اوج، من پر از بال و پرم.

راه مي بينم در ظلمت، من پر از فانوسم.

من پر از نورم و شن.

و پر از دار و درخت.

پرم از راه ، از پل، از رود، از موج.

پرم از سايه ي برگي در آب:

چه درونم تنهاست.

   نقد و تفسير " روشني ، من، گل ، آب" : اصلان قزللو

خلاصه ي شعر :

در يك روز عادي بي ابر و باد ، گوينده در كنار حوضي مي نشيند و به ماهي و آب و روشنايي و پاكي چشم مي دوزد.

 مادر با نان و پنير و ريحاني مي آورد و در كنار اين آب و آسمان صاف و گل ها ، زندگي ساده ي پر از خوشبختي ، داريم.

  با آمدن روز ، چهره و لبخند هر كس ، نمتيانگر درون او نيست. دانسته ها و ندانسته هاي هر كس ، وجود او را آكنده اند. در تنهايي و تفكر و گذر زمان است كه هر كس شناخته مي شود.

  موضوع شعر : ساده زيستي و رسيدن به خوشبختي است.

 دو مصراع اول ، فضا سازي شعر را به عهده دارند. " ابري نيست ./ بادي نيست." ابر سبب تيرگي و اندوه مي شود و انسان را دلگير مي كند و مي توان آن را غم و غصه ها پنداشت.باد نيز بر هم زننده ي آرامش و راحتي است و نماد حوادث است. حالا در اين فضاي روشن و آرام است كه مي توان لب حوض نشست و به تماشا و  تفكر پرداخت. به ماهي و گل و آب و روشني نگريست و به چگونه بودن زندگي در كنار آن ها فكر كرد.اگر پرنده ي فكر را كمي بيش تر به اوج ببريم ، تمام اين عناصر (ماهي، روشني ، آب  و گل)در دامن طبيعت است و زندگي خوب و خوشبختي در خوشه ي زيست (طبيعت) . به شرط آن كه " آب را گل نكنيم" (1) 

  حالا فكر را بر زندگي بتابانيم:راز خوشبختي(رستگاري) در چيست؟ در يك نان و پنير و ريحان . كه اگر دقت كنيم هيچ عنصري خارج از طبيعت نيست و معادله زير را مي توان نوشت: زندگي ساده (نان و پنير) + طبيعت پاك = خوشبختي(رستگاري)

  در زندگي پاك و طبيعي هر چيز وظيفه اي دارد: از نور ، نوازش فرو مي ريزد و نربان ، صبح را پله پله به زمين مي آورد. ؛ به افراد نگاه كنيم . ظاهر ، نمي تواند بيانگر باطن باشد."پشت لبخندي پنهان هر چيز" اين جا متن اجازه مي دهد ، سپيد خواني كنيم . آن كه مي خندد ، شادان نيست . غم هايش را پشت لبخند پنهان كرده است . شناخت واقعي در طول زمان است . از روزنه زمان مي توان ويژگي هاي اشخاص را تشخيص داد. وجود انسان از دانسته ها و ندانسته ها يش شكل مي گيرد . انسان متواضع و نقاد كسي است كه به آن اعتراف كند . و نادني هايش را در پس دانايي و گاه آن هم اندك پنهان نكند. و تا آن جا پيش رود كه :

 تا بدان جا رسيد دانش من

كه بدانم همي كه نادانم. (2)

 آن گاه انسان آن قدر به طبيعت نزديك مي شود كه :" مي دانم ، سبزه اي را بكنم ، خواهم مرد." يك سبزه ، مساوي با يك زندگي است . اين انديشه اندكي به خيام نزديك مي شود:

هر سبزه كه در كنار جويي رسته است       

گويي ز لب فرشته خو يي رسته است

پا بر سر سبزه ، تا ، به خواري ننهي

كان سبزه ز خاك لاله رويي رسته است.(3)

  اين اغراق ، نشان اهمييت بي اندازه ي سفارش براي حفظ طبيعت است كه در اين شعر متجلي مي گردد.

 تفكر اوج مي گيرد و انسان با نور و پاكي ، پرنده اي مي شود كه مي تواند تاريكي ها (ندانسته ها) را با نور و روشني (دانسته ها) پر كند و از آن عبور كند. نور و ظلمت ، دانايي و ناداني در وجود انسان در كشاكشي عظيم اند. فقط يك ذهن نقاد مي تواند با فانوس دانايي از بيشه هاي تاريك ناداني بگذرد .

  زبان شعر ، بسيار ساده است . گاهي به زبان محاوره نزديك مي شود : "مي نشينم لب حوض "  يا " لاي گل هاي حياط " و گاه به بيگانگي با آن مي رسد ."پاكي خوشه ي زيست." و " نور در كاسه ي مس ، چه نوازش ها مي ريزد" به جاي " نور در كاسه منعكس مي شود."

  گاه جمله ها را به كلي بي فعل ارايه مي دهد:" گدش ماهي ها ، روشني ، من ، گل ، آب / پاكي خوشه ي زيست. و در بند دوم " نان و ريحان و پنير ، آسماني بي ابر،

اطلسي هايي تر/ رستگاري نزديك ، لاي گل هاي حياط. و باز هم : " پشت لبخندي پنهان هر چيز."

  اين فشردگي هاي كلام سبب صرفه جويي در استفاده از واژه هاست و با لفظ اندك معناي بسيار ارائه دادن.

  براي زيبايي و ارائه ي تصوير به جاي توصيف و تعريف ، انسان پنداري در بسياري جاها به چشم مي آيد: " نور در كاسه ي مس ، چه نوازش ها مي ريزد." يا " نردبان از سر ديوار بلند، صبح را روي زمين مي آرد."

  در بند پاياني ، گوينده ، وجود خود را براي دريافت هاي روشن و تاريك ، تهي مي كند و ذره ذره بالا مي رود تا تيرگي ها را ترك كند.

  تيرگي ، فانوس، شن، راه ، درخت، پل ، رود ، موج ، عناصر مثبت و منفي اند و شاعر گويي راهي را تصوير مي كند كه گاه از شنزار مي گذرد  گاه از تونلي تاريك و گاه به رودي مي رسد و سپس پلي بر آن مي سازد تا ادامه يابد. و موج نيز بالا و پايين مي رود و تحرك را نشان مي دهد.

 در آبي آسمان به آن عظمت سايه برگي بر آب پيداست. و اين لذت بردن از متن و به نانوشته هارسيدن است.

نقد ها  را  بود  آيا  كه  عياري   گيرند  ؟          

                           تا همه صومعه دارن پي كاري گيرند  ؟

       مصلحت ديد من آن است كه ياران همه كار         

                           بگذارند  و  خم  طره ي  ياري گيرند . (1)

ابتدا خود شعر:

در را ببند . آة ، كه بيگانه نشنود،

احساس هاي من كه به حرف آمدند را.

تاريك كن . ز پنجره پيداست قامتش ،

آن آرزوي ساده و عريان و آشنا.

         *****

اين روزها كه آينه هم حيله گر شده است،

عشق و خيال و شوق تو  هم،

                           خيره سر شده است.

بر شانه هاي باد نخواهم گذاشت سر.

اي آرزو ، محال و دروغي ، تو

                              دور شو.

حتا دگر خبر نگرفتي ز حال من!

بر گرد از اين كوچه و از شهر من برو

در را ببند پشت سرت

                         تا گريستن،

خواب مرا،

            به شوري اين زخم بشكند.

          *****

پاسخ شكسته در قلمم مي خورد تراش .

اين درد تيره چيست؟

                        كدام است؟ خوب و بد.

اين شعر را مي توان به سه بخش تقسيم كرد. اين تقسيم بر اساس روند شعر و تغيير سمت و سوي احساس و تصوير انجام گرفنه است.

موضوع شعر : ناباوري و عدم اعتماد به روزگار و مردمش است.

شعر را مي توان اين گونه خلاصه كرد: روزگار غريبي است كه نمي توان احساس و عاطفه را بيان كرد و عشق و آرزو دست نيافتني اند . پس بگذار به درد خود بگريم.

 واژه هاي قافيه " را" و " آشنا"  - " حيله گر" و " خيره سر  -  " شو" و " برو"  - " بشكند " و  "بد" است.

كه همچون نخي نا مرئي بيت ها و بندها را به هم پيوسته است.

در مصراع هاي 3و5 نيز رديف ظاهر شده است. بگذريم كه قافيه ها و رديف ها تا چه حد در معنا و تاكيد بر موضوع تاثير پذيرند يانه "  خوب و بد."

  در بخش اول ، شاعر كه مي توان مجازا او را فردي دردآشنا از اهالي همين كوچه يا خيابان و شهر دانست

سخن مي گويد. مخاطب او با توجه به واژه ي بيگانه ، حتما فردي آشناست. همدرد است . چون در تمام فضاي شعر هيچ انساني جز شاعر به چشم نمي خورد ، او به صورت سيال ، گاهي در نقش ديگري ظاهر مي شود . استحاله اي آرام و بي صدا. و تمام دره و پنجره ها و منفذ ارتباط با غير را مسدود مي كند . و ابتهاج را به ياد مي آورد:

         چه چشم پاسخ است از اين دريچه هاي بسته ات

                             برو كه هيچ كس ندا به گوش كر نمي زند.

بخش دوم ، يك پرده ي ديگر ، آينه ، كه دوست و همزاد توست ، حيله گر شده است . چشم راست به چشم چپ دروغ مي گويد. تصوير نهايت بدگماني ؛ و از سويي نا باوري به آن چه كه مي بيني( شنيدن ديگر هيچ) . در ميان اين بخش يك مصراع نا ساز ( مصراع يازدهم = حتا دگر خبر نگرفتي ز حال من.) يكباره ظاهر مي شود و فرم يكدست شعر را به هم مي ريزد. ( يك گله ي كوچك هم دارم ، در روزگار وانفسا ، خبري از ما داشته باش.) و بعد انكار و طرد آرزوها و گريه هاي تلخ بر مزار آن ها . كه انگار خواب است و شور گريه ها ، بايد از خوابش بپراند.

   در بخش پاياني : پاسخ بر اين پرسش كه " اين درد تيره چيست؟ كدام است ؟ خوب و بد؟ ، قلم از نوشتن در گل مي ماند. خلاصه مي توان اين ناباوري و بي اعتمادي را از زبان حافظ هم شنيد:

  محرم راز دل شيداي خود        كس نمي بينم ز خاص و عام را!(2)

و ان جا كه :

آينه چون نقش تو بنمود راست            خود شكن آيينه شكستن خطاست،

شاعر ، شاعرانه ، خلاف عادت عمل مي كند و آينه زا شكستني مي داند ، كه خود را راست ترين مي پندارد.

مصراع هاي ما قبل پاياني ، ياد آور نيما است :

  مي تراود مهتاب

مي درخشد شب تاب

نيست يك دم شكند خواب به چشم كس و ليك

خواب در چشم ترم مي شكند.

جامعه در خواب است . در  خواب مرگي . و شاعر ، بيدار . آ يا روزن اميدي هست ؟

به وزن شعر بپردازيم : مفعول / فاعلات  /مفاعيل / فاعلن ، بحر مضارع مثمن اخرب مكفوف مقصور . شاعران كهن و نو بسياري دراين وزن طبع آزمايي كرده اند. بنگريد به حافظ :

داني كه چنگ و عود چه تقرير مي كنند ؟           پنهان خوريد باده كه تعزير مي كنند

ناموس عشق و رونق عشاق مي برند                  عيب جوان و سرزنش پير مي كنند

گويند رمز عشق مگوييد و مشنويد                      مشكل حكايتي است كه تحرير  مي كنند...(3)

شعر از نظر وزني هيچ اشكالي ندارد ؛ مگر در مصراع دوازدهم ، كه ضمن نا همساني هجاهاي كوتاه و بلند، يك هجا از مصراع هاي ديگر كم دارد . و قابل اصلاح است .

 ياد آوري يك نكته در اين شعر ، اهميت شاياني دارد:

  اگر مصراع هاي كوتاه را ، دنباله ي مصراع هاي قبل از خودش بياوريم ، اين شعر به يك غزل كلاسيك تبديل مي شود  بنگريد:

در را ببند . آة ، كه بيگانه نشنود                     احساس هاي من كه به حرف آمدند را.

تاريك كن . ز پنجره پيداست قامتش ،                 آن آرزوي ساده و عريان و آشنا.

                                                    *****

اين روزها كه آينه هم حيله گر شده است،        عشق و خيال و شوق تو  هم، خيره سر شده است.

بر شانه هاي باد نخواهم گذاشت سر.              اي آرزو ، محال و دروغي ، تو   دور شو.

حتا دگر خبر نگرفتي ز حال من!                     بر گرد از اين كوچه و از شهر من برو

در را ببند پشت سرت  تا گريستن،                    خواب مرا،  به شوري اين زخم بشكند.

                                                  *****

پاسخ شكسته در قلمم مي خورد تراش .              اين درد تيره چيست؟ كدام است؟ خوب و بد.

ضمن آن كه قافيه هايش گاه مثنوي مانند است و گاه چهار پاره اي. مي خواهم بگويم با كوتاه بلند كردن مصراع ها ، بدون بر هم زدن اركان ، بدون فرم بخشي و استفاده از واژه هاي زمان ، و موضوع روزگار ما ، نمي توان به شعر آزاد نيمايي يا سپيد و ... دست يافت .

از نظر زباني: گرچه تا حدودي موضوع را مي توان با روايت هاي شاعر دريافت ، در مجموع از زبان هنري كم بهره است . مثلا در مصراع دوم اشكال نحوي هست . كه پس از يك جمله ي مركب ، "را" ي مفعولي . نشسته است . آيا براي جور شدن قافيه است ؟ در اين شعر جاي كلمه هاي دو و چند معنايي خال است . عبارتي نيست كه خواننده را به ابهام وادارد و بر سر دو راهي بنشاند ، تا واژه ها و مفهوم را كمي مزمزه كند و قورت دهد. جايگاه واژه ها  در شعر از اهميت ويژه اي برخور دار است .

از  زيبايي هاي تصويري شعر عافل نشويم .: استعاره ها و جان بخشي هايي همچون: " صداي احساس" و "پيدايي قامت آرزو و شوق و خيال " و " خيه سري هاي آن ها" و " شانه هاي باد" كه ضمن زيبايي با مفهوم پس از خود سازگاري ندارد. چون " اي آرزو ، محال و دروغي  تو، دور شو "  بهتر بود " بر شانه هاي باد بخواهم گذاشت سر " باشد. تا با مفهوم جمله ي پس از خود سازگار باشد. همين نكته هاي كوچك ، سبب در هم ريختن ساختالر شعر ، مثل ترمزهاي ناگهاني يك اتومبيل است ؛ كه تا مي خواهي مناظ را درك كني ، ترمز مي پراندت .

  در پايان لازم به ذكر است كه در روزگار ما ، نقد هر اثر با توجه به تئوري " مرگ مولف " انجام مي شود ؛ يعني شاعر و نويسنده پس از سرودن يا نوشتن ، سر زا مي رود تا اثر،  زندگي كند .

 ضمن آرزوي سعادت و صحت براي شاعر جوان و خوش قريحه مان ، خواهان تداوم كار هنري قوي تر ، در كنار بحث و تحقيق و مطالعه ي بسي بيش تر از بيش ، هستم .

زمانه قرعه ي فال مي زند به نام شما                       خوشا شما كه جهان مي شود به كام  شما(ابتهاج)

منابع:

1-     ديوان حافظ – شرح خطيب رهبر – ص 249 –انتشارات صفي عليشاه – چاپ پنجم- 1368

2-     همان – ص  13

3-     همان – ص 271

 پرنده افتاد،

از تير صياد.

اما نرفته

پروازش از ياد .

روزها روشنند

آسمان آبي.

ستاره بيدار،

شب ها مهتابي.

مرده پرنده؛

نمرده پرواز

در آسمان ها

مي خواند آواز.

زندگي همين،

پرواز پرهاست

مثل موجي كه،

آواز درياست.

شب دوباره دلم چو دريا شد.           

 شور و حالي چو موج بر پا شد.

زنگ باران به گوش در پيچيد           

 گل ز خواب شبانه اش پا شد. 

 تيرگي را زباغ دل ها برد                

 خون به جان جوانه جاري كرد

 زردها را به سبزها پيوست              

  روشني را دوباره ياري كرد

بال پروانه ها به رقص آمد               

  زندگي رنگ شاپرك ها شد

قطره خنديدو غنچه لب بگشاد           

  اين به باغ و آن به دريا شد

زنگ باران عجب نوايي بود               

 زندگي را به هر دلي بخشيد

فارغ از سرخ و زرد و ديگر رنگ       

 با گياه و بنفشه ها رقصيد

آه، بايد دوباره باران شد                

  بار ابري ز دوش خود برداشت

با گل و سبزه همنوايي كرد           

  در دل باغ رنگ ها را كاشت

خورشیدی ،  من ابرم.

می تابیِ ،  می غرم

                     می بارم.

می روید ،  گه گاهیُ

از چشمت. ، از دستم

                        گیاهی

می نوشد.،   می جوشد

می بالد.  .     درودی

                   می گوید:

هم بر تو . ؛   هم بر من.

مخراشم  ،    با تیشه

                     جان و تن.

بگذارم   ،   تا مانم T

همسایه ،    هم سایه.

                        جانانم!

من باشم  ،  خود باشي ،

با خاری    ،   روحم را

                       مخراشی.

مخواهم  ،  تا گردم،

خورشیدی . .   من ابرم

                          پر دردم.

یک سیزه ،   بی باران،

می خشکد ، از خورشید

                                عریان.

۵/۱۱/۸۶

بادي اگر نبود؟

چشمي نمي گشود ،

پنجره بر چشمم؟

يقين ،

در آغوشم گرفته بود ، خاك.

همسايه ها،

نمي ديدند چرا،

نفس بي رمق قلبم را؟

چشمشان را زده بود ،

 شب ؟

يا كه خاموش ،

چراغ مهتاب؟

آن سوي كوه،

دل پنجره ديد،

پت پت جانم را.

آه !

اما،

در خواب است هنوز،

خانه ي همسايه.

مي رود در خواب هنوز ،

تا ملاقات خدا.

مي شود عاشق،

در خواب هنوز.                                         

و مي بيند  خواب ،

در خواب هنوز.

27/3/86

در گرهگاه گرم نگاه من و تو،

شعري جوانه زد ،

سرسبز تر از بهار؛

مهربان تر از باران؛

دلگرم تر از خورشيد

كه جمله ي بي نقطه ي نگاهت،

پايان زمستان را

تازه تر فصلي آفريد.

فصل پنجم

در قلب آهن و سيمان و سنگ و سرب

10/10/86