نقد شعرهاي حميد مصدق و محمد سوري

as86gol — Fri, 20 Jun 2008 22:16:18 GMT

منصور بنی مجیدی شاعر خوب آستارایی که در شماره ی قبل دو شعر او را نقد کرده بودیم در گذشت . یادش در شعر همیشه جاری باد.

با احترام-قزللو

نقدها و مقاله های مرا بخوانید: http://bugle.wordpress.com

شعرهای مرا بخوانید http://abbi.blogfa.com

در وب سایت ها و سایت های: جغد- دینگ دانگ- شهرزاد-آتی بان

دوستان عزیز:

طبق برنامه ی خانه ی نقد "اول" و" ۱۵ "هر ماه با ما باشید.شما صاحب حانه اید.پس منظر دعوت نباشید.قصد ما ارتقائ شعر است بی هیچ ادعایی.

لطفا این نکته ها را رعایت فرمایید:

۱- نظرهای درج شده صرفا نظر شخصی نویسنده است و مسئولیت آن را خود می پذیرد .

۲- مدیر وب سایت در حک و ویرایش نوشته ها آزاد است.(رسم الخط و ویرایش زبانی و فنی)

۳- مدیر وب حق گزینش اشعار فرستاده شده را دارد و ممکن است بعضی اشعار برای نقد انتخاب نشوند.

۴- سه یا چهار شعر خود را با وسواس انتخاب کنید و برای نقد در بخش نظر خصوصی قرار دهید تا بررسی شود و در نوبت نقد قرار بگیرید.

۵- رعایت ادب و انصاف در نقد شعرها پسندیده است.

۶- چاپ نظرها و شعرها فقط با نام و نام خانوادگی امکان پذیر است .

۷-مدیر وب سایت می تواند نقد و نظرهای علمی و دقیق را با ذکر نام نویسنده در کتابی چاپ کند. ارسال نظر به معنی پذیرش این بند است.

۸- لطفادر نقدها به قوت و ضعف اثر بپردازید نه شاعر!

۹- متین و مستدل ُ نقدها و نظرها را هم نقد کنید.

نقد شماره ي 9-نقد شعرهاي حميد مصدق و محمد سوري

دو شعر از حميد مصدق

1- شعر "رها ز شاخه"

در آن دقايق پر اضطراب

-پر تشويش

رها ز شاخه بر امواج بادها مي رفت

به رودها پيوست

و روي رود روان رفت برگ

- مرگ انديش

به رود زمزمه گر گوش كن

- كه مي خواند

سرود رفتن و رفتن

- و بر نگشتن ها

(ص 533- تا رهايي مجموعه شعرهاي حميد مصدق- نشر سيمرغ)

نقد و تفسير:

اصلان قزللو-شنبه1/4/87-ساعت۱:۵۰

اين شعر نيمايي در دو بند در وزن "مفاعن فعلاتن مفاعلن فع لن(فعلن) سروده شده است.

موضوع شعر ، انتخاب گزينه ي مرگ در لحظه هاي بحراني(شهادت)

شعر دو بند دارد. بند اول تا سطر " – مرگ انديش"روايت زندگي برگي آماده ي مرگ است كه از شاخه جدا مي شود و بر امواج باد ، خود را به رود مي افكند. شاعر با مقدمه اي كوتاه ، فضاي جامعه ي زمان خود را به اطلاع مخاطب مي رساند "دقايق پر اضطراب / پر تشويش" . در چنين لحظه اي برگ ، مرگ را مي پذيرد. بي اختيار به ياد آرش كمانگير كسرايي مي افتي:

" ولي آن دم ، كز اندوهان ، روان زندگي تار است،؛

ولي آن دم ، كه نيكي و بدي را گاه پيكار است

فرو رفتن به كام مرگ شيرين است.

همان بايسته ي آزادگي اين است"

بند دوم، از " به رود زمزمه گر گوش كن" تا پايان. به آواز رود جاري گوش كن كه فقط آواز رفتن مي خواند ؛ نه بر گشتن" و از زاويه ي ديگري مي بيني كه "مثل رود باش و پيش برو . برگشتي وجود ندارد." شاعر در هر دو بند ، با استفاده از رمز ، از عناصر طبيعت را به خدمت گرفته است.

برگ: نماد انسان آرمان گرا، انقلابي، شهات خواه ، جان فدا و ....

رود: عامل پيش برنده، عامل حركت ، ياري گر برگ مرگ خواه .

باد: عامل پيش برنده ، حادثه ،

شاخه: مجاز از درخت: زندگي ، وابستگي ها

شاعر براي رسيدن به شعر، ابتدا از وزن استفاده كرده است . اما همين وزن گاهي شاعر را به تنگنا انداخته است. در سطر "رها ز شاخه ، بر امواج بادها مي رفت" زمان فعل ، ماضي استمراري است و تكرار را نشان مي دهد و حركت دائمي را. در حالي كه سطرهاي بعد " فعل ها ماضي ساده است "پيوست" و "رفت" و اين مسئله ،نشان تسليم شدن به وزن و رها كردن هماهنگي زمان فعل هاست.

شاعر تلاش ديگري نيز براي خروج از زبان نثر كرده است و آن شخصيت انساني دادن به عناصر طبيعت ، مثل" برگ مرگ انديش" يا " رود زمزمه گر " است.

علاوه بر اين ها، واج آراي ها و جناس ها وتكرار نيز به كمك آمده و شعر را ساخته است . مانندمصراع" و روي رود روان رفت برگ/ مرگ انديش" و جناس "برگ و مرگ" – "روي و رود" و تكرار براي تاكيد "رفتن و رفتن"

شاعر علاوه بر روايت رفتن برگ با باد بر روي رود، مخاطب را رها كرده تا تصوير دريا را همراه رود و باد ببيند. همين طور ، در مقدمه شعر ، شاعر بررسي جوانب وضعيت جامه را به مصداق"تو خود حديث مفصل بخوان از اين مجمل" به خواننده ي شعر محول كرده است.

نكته ي پاياني در مورد شعر اسلوب معادله وار قرار دادن دو نبد شعر است كه كم تر به چشم مي آيد: همان گونه كه رود مي رود و برگشتي ندارد، برگ هم به سوي مرگ مي رود و راه بازگشتي ندارد.

نگين افشاري-يكشنبه ۲/۴/۸۷-ساعت۱۳:۰۷

در مورد شعر مصدق باید بگويم که مرا به یاد شعر دریچه ها از اخوان ثالث انداخت. در هر دو شعر رنگی از دوری و جدایی حس می شود.
در مورد شعر دوم
عنوان شعر باید موضوع شعر رو در بربگیرد و خود شکن به موضوع شعر مربوط است. در اين مورد نباید سختگیر بود. چرا که عنوان شعر باید به شعر نزدیک باشد.
شاید منظور از مرد خود پرست خود شاعر و یا اوضاع اطراف وی باشد.

محمدعلی خسنلو - سه شنبه ۴/۴/۸۷- ساعت۱۱:۰۰

اول در مورد شعر حمید مصدق حرف بزنم.
فکر می کنم که حدس جناب آقای قزللو کاملاً درست است. چون بعد از آرش کمانگیر سیاوش کسرایي خیلی ها تحت تاثیر این کتاب کتاب هایی نوشتند و حتی حمید مصدق هم منظومه ي(درفش كاويان) را نوشت ولی در آن زمان بعضی ها گفتند که اثر مصدق از کسرایی بهتر است و در واقع شاید یک یوع نگاه رقابتی به شعر بود آن هم نه از طرف دو شاعر عزیزبلکه از اطرافیانشان که اصلاٌ درست نبود.
برداشت زندگی یکسان از زندگی برگ و رود در این شعر خیلی زیباست. شعر اول به طور کامل در دامن طبیعت شکل می گیرد و آهنگ و وززن موجود در شعر نیز به خواننده حس خوبی را برای خواندن می دهد.
اما در مورد شعر دوم من هم به همان بیت معروف فکر کردم.
آینه گر نقش تو بنمود راست
خودشکن آیینه شکستن خطاست.
احساس این به طور کامل بر روی این شعر وجود دارد. و وزن عملی شده که از حالت نثر گونه بودن خارج شود.
در پایان این که مصدق شاعر بزرگی ست .کسی که در دوره ی خودش مجموعه ی سیاه سفید خاکستری او سر و صدای زيادی کرد و حتی قطعه ی معروفش زمزمه ی زبان مردم شده بود.
تو اگر برخیزی
من اگر برخیزم
همه برمی خیزند.

مهسا رضايي-سه شنبه۴/۴/۸۷-ساعت۲۲:۲۳

شعر اول مصدق با تایید آرایه های ادبی شعری اجتماعی است و البته تنها مفهوم شهادت به معنای عام را ندارد بلکه می تواند در معنای اخص هجرت از خویشتن باشد. ( موتوا قبل ان تموتوا)
رسیدن به مرتبه ی فنا .( نایل شدن به مقام محو - طمس- محق)
گذر از خویشتن خویش است. رسیدن به نیستان از راه نیستی.
پس مفهومی عالی و عرفانی را نیز می توان پس آن یافت.

شادی خوشدل-دوشنبه ۱۰/۴/۸۷-ساعت ۱۰:۴۵

بايد بگویم كه انتخاب موضوع بسيار خوب بوده چرا كه مرگ موضوعي است كه بايد بسيار به آن پرداخت
در اين شعر مرگ چندان وحشتناك نيست درواقع اصلا وحشتناك نيست.
مرگ مانند جزئي از زندگي كه بايد پذيرفت و خود را براي ان آماده كرد معرفي شده است.
شاعر در خلاصه گويي مهارت كافي دارد و مفاهيم عمده خود را بدين طريق بيان مي كند.

2- خود شكن:

اين مرد خود پرست

اين ديو، اين رها شده از بند

مست مست

استاده روبه روي من و

خيره در من است.

***

گفتم به خويشتن

آيا توان رستنم از اين نگاه هست؟

مشتي زدم به سينه ي او

ناگهان دريغ!

آئينه ي تمام قد رو به رو شكست

(ص 459- تا رهايي مجموعه شعرهاي حميد مصدق- نشر سيمرغ)

نقد و تفسير:

اصلان قزللو-شنبه1/4/87-ساعت۱:۵۰

وزن شعر : "مفعول فاعلات" دو بند دارد . عنوان شعر "خود شكن" موضوع را فاش مي كند.

در بند اول ، راوي ، بي آن كه بگويد در چه موقعيتي ست، تصوير مردي خود خواه و ديو سيرت (يا ديو صورت) رها شده از بند را مقابل خود مي بيند. آن چه زبان متن را از گفتار معمولي جدا مي كند ، وزن و يك تشبيه است. وگرنه همين مطلب را با زبان نثر هم مي شود بيان كرد.

در بند دوم ، راوي با خود گفت و گويي(مونولوگي) دارد. آن گاه با زدن مشت به سينه ي شخص رو به رو مي خواهد قدرت خود را در رهايي از او بيازمايد. نتيجه چيزي جز يك شكست نيست . شكستي در آينه و شكست خود راوي. آن چه در اين پندار شاعرانه به مخاطب واگذار مي شود اين است كه جهل و خود پسندي ، نه مي شنكد و نه حتا ترك بر مي دارد. در عوض آن چه نصيب خواهد شد ، زيان ديگري است .

آن چه كه در نظر اول از ديد خواننده پنهان مي شود ، آينه ي مقابل فرد خود خواه است. و چنين مبارزهاي يك مبارزه ي صوري و مجازي است . در اين برداشت ، آنچه عجيب مي نمايد، پي بردن نادان و خود خواه به صفات خود است. كه شايد در پس پرده به اين ضرب المثل برسيم:

آينه چون نقش تو بنمود راست خود شكن ،آيينه شكستن خطاست

اما اين پايان ماجرا نيست . برداشت ديگري نيز قابل تصور است و آن اين كه "اينه" مي تواند رمز يك انسان پاك دل و بي ريا باشد كه نقش هاي شخص نادان را راست بنمايد و ابله به جاي پاك كردن اين صفات ناپسند از خود شخص منتقد را از صفحه ي روزگار پاك كند . و اين از انسان جاهل خود خواه ديو سيرت ، ناممكن نيست.

مهسا رضايي-سه شنبه۴/۴/۸۷-ساعت۲۲:۳۹

شعر دوم حمید مصدق دلالت بر مفهوم ترک خویشتن پرستی و اقرار ی جسورانه به برخی از صفات نکوهیده ی ما آدمیان است و البته تلنگری به همه ی ما.
می توان ازین منظر به شعر نگریست که شکستن آیینه در واقع محو لکه های کدر دل ماست و عزمی دیگر است برای ساختن آیینه ای زلال و صیقل داده شده که مظهر و تجلی گاه صفات نیک است.

دو شعر از محمد سوري

1- فاصله

چقدر حوصله مي خواهد

ما هر روز همديگر را كم مي آوريم

و از هم كم مي شويم

كم تر...

چقدر حوصله مي خواهد

اصلا خودت فكر كن

تمام شهر را هم بدوي

به بغل دستي ات نمي رسي

(دستم به داد دهانم نمي رسد- محمد سوري ص70-نشر طراوت)

نقد و تفسير:

اصلان قزللو-شنبه1/4/87-ساعت۱:۵۰

نام شعر ، موضوع آن را افشا مي كند. عدم ارتباط افراد با يكديگر.

اين متن ، فرم ذهني ساده اي دارد . عناصر آن بسيار اندك است. اگر به دنبال واژه ي كليدي بگردي، يك واژه است. "ما" = انسان ها.

اين متن دو بند دارد.بند اول تا "كم تر" در همين بند بسامد واژه ي "كم" بالاست . سه بار در چهار سطر. و اين چيزي جز تاكيد اين موضوع ، "كم شدن" نيست. واج آرايي با تكرار حرف "م" و جناس "كم" و "هم" و "هر" موسيقي را تداعي مي كند. و در پايان "كم" ، "كم تر" هم مي شود و نقصان مي پذيرد.

جمله ي "چقدر حوصله مي خواهد" كه در ابتداي بند اول و دوم تكرار شده است ، پرسشي نيست ؛ بلكه عاطفي(تعجبي) است. و اين جمله مشخص نيست "حوصله " را در مقابل چه چيزي مي خواهد . در مورد اين كم آوردن ها؟ اين طور زندگي كردن ها؟ يا اصلا اگر اين دو جمله از ابتداي بندها حذف شود ، آسبي به متن وارد مي شود؟ به نظر مي رسد اين جمله ، فقط متن را طولاني كرده است . خود نوشته كوتاه است . اگر اين جمله را برداري كوتاه تر مي شود. و ايجاز!

بند دوم: به جز دو سطر اولش، يك پارادوكس است . "تمام شهر را هم بدوي/به بغل دستي ات نمي رسي" و تمام شعر در اين جا متمركز شده است . يك امر نا ممكن در شعر ممكن شده است . گويي به نوعي صداي سعدي مي آيد:

هرگز وجود حاضر غايب شنيده اي من در ميان جمع و دلم جاي ديگر است.

صحبت از بعد مسافت نيست . صحبت از بعد دل هاست. گفت و گو از نبود ارتباط هاست. و همين جا بايد بگويم چيزي در متن گم شده است . صداي ماشين ها و گوشي هاي تلفن و خلاصه تكنولوژي. يعني علت فاصله ها بيان يا تصوير نشده است. متن را به سرعت مي خواني . نه پيچي و نه تابي! نه فرصت تفكري . خواننده، آن چه را كه سراينده خواسته است به راحتي به دست مي آورد . كم و نه بيش. در حقيقت مي شود اين شعر را يك بار ديگر سرود.

نگين افشاري- يكشنبه۲/۴/۸۷-ساعت۱۳:۰۷

در مورد اسم شعر آقای سوری که موضوع -شعر را افشا می کند(شعر فاصله). با شما موافقم ولی بعضی از اشعار همین طورند ! به نظرم کل شعر زیباست تا حدودی مخاطب را به شعر نزدیک می کند. در مورد شعر دوم (عادت) شاعر در کل شعر خود را گم می کند. تا ان جایی که بین خیال و واقعیت است و از هر دو شاکی ! وشعر تا حدودی در بعضی بندها از انسجام دور شده.
وب

جلیل قیصری یکشنبه ۲/۴/۸۷-ساعت ۱۸:۲۴

درمورد شعر اول آقای سوری:گاهی نام شعر موضوع آن راافشا می کند اما اگر شعری به شاعرانگی و ساز و کار شعری بنشیند در این صورت هم می تواند ما را به لذت خوانش برساند .ذهنیت فرمیک در این شعر رقیق تر از شعر دوم است و گاهی به بازی زبانی هم می نشیند-ما هر روز همدیگر را کم می آوریم -و از هم کم می شویم -به بغل دستی ات می رسی-و...حتی با حذف دو جمله ی -چقدر حوصله می خواهد -در هر مفهومی که باشند متن چندان به شعریت و لذت خوانش نمی نشیند .نبود ارتباط را می توان با صدای تکنولوژی بر اساس سرشت این شعر بیشتر نشان داد اما اگرشعردر تعریفی انتخاب اصلح به معنای ادبی آن و خلاقیت در یک ترکیب تازه باشد و گاز زدن بخشی از سیب زندگی :می شد با همین عناصر شعری هم به نبود ارتباط البته با -گفت - شاعرانه رسید .گو این که در این جهان و این زمان با افزایش ارتباط، انسان ها از طریق راه های ارتباطی به هم نزدیک شدند اما دل هایشان از هم دور... .پایانه ی شعر قدری توضیحی است و به رو ساخت متمایل است و در نهایت گمان می کنم این شعر نمی تواند با شعر دیگر شاعر به مقیاس و مقایسه ی زیبا شنا سانه بنشیند اگرچه زبان زنده و خوبی هم دارد

محمد علی حسنلو-سه شنبه ۴/۴/۸۷- ساعت۱۲:۰۶

در شعر اول آقای سوری شاعر از همان فاصله ای که بین انسان ها به وجود آمده حرف می زند. در مورد نام شعر من فکر می کنم که بهتر است نام شعر چیز ی نباشد که چکیده ی کل حرف های شاعر در آن شعر باشد.
البته اصولاً شاعر نام راقبل از گفتن انتخاب نمی کند.
شاعر شعر را می سراید و بعد از اتمام آن نامی برایش را انتخاب می کند.
حذف سطر 5 می تواند شعر را کوتاه تر نیز کند چون کم احساس می کنم حذفش نه تنها ضربه نمی زند بلکه ارز کار را بیشتر نیز می کند.
در کل صحبت کردن یک پدیده اجتماعی و انسانی قابل ستایش است.
در شعر دوم شاعر 4 بار از یک واژه استفاده کرده.با خودم فکر کردم چرا؟
شاعر شاید خواسته بیزاری از عادت را این طور نشان دهد. به جای این که بنویسد من از عادت بیزارم با تکرار 4 بار آن مخاطب را هم از همان ابتدا به طور ناخودآگاه همرا خودش می کند. چیز ی که هست گسسته شدن ارتباط سطرها در این شعر به چشم می خورد و شاید بتوان بعضی از سطرها را حذف کرد.
شاعر در پایان با یک سوال کار را تمام می کند . سوالی که به مخاطب ضربه نمی زند اگر چه از او این سوال را کرده اند و هدف شاعر همین بوده که مخاطب را به فکر کردن وادارد.
من احساس می کنم این سوال غیر مستقیم اگر در فضای شعر به وجود می آمد اثر گذاری بیشتری داشت تا به این شکل ساده پرسیدن.
اما در کل شعر زبان پیوسته ای دارد که این به خاطر انتخاب واژه هایش است و دقت خود شاعر.

بهمن ارجمند-پنجشنبه۶/۴/۸۷-ساعت۲۴:۱۹

شعر فوف از نوع شعرهایی است که منسوبند به به زبان گفتار ("اصلاً خودت فکر کن") اما برخلاف ویژگی دیگر این گونه شعرها که آن را با تخیل و تصاویر درمی آمیزند ، زبانی ساده و بی پیرایه دارد.بنابراین شعر از تخیلات مرسوم شاعرانه فاصله می گیرد و این فقدان با تکیه و تأکید بر "مفهوم "جبران می شود.به قول برخی از منتقدان که درمورد برجسته ترین شاعر شعر سپید بیان داشته اند:" درست است که شعر ایشان فاقد وزن است اما پرداختن به محتوا این نقیصه را جبران می نماید." در مورد شعر فوق نیز باید گفت شعر اگر چه فاقد ویژگی های جمال شناسیک است اما برجستگی محتوایی به کمک شعر می شتابد.("تمام شهر را که هم بدوی به بغل دستی ات نمی رسی")که از بخش های تأثیر گذار و بیادماندنی شعر است.
در این شعر"از دیگر بیگانگی" انسان ها به بیانی ساده و بدون تصاویر پیچیده و درهم طرح و این تأکید با گزینش واژه ی "حوصله" ممکن شده است که بیانگر ظرفیت ناتمام و رو به زوال انسان روزگار است.
نکته ی دیگری که می توان درباره ی شعر فوق بیان داشت، چرایی شکلی گزینش واژه ی "حوصله" است.مثلاً چرا شاعر از واژه ی "تحمّل" بهره نبرده است؟اگر چه از نظر محتوا ،شعر بیانگر ِ فاصله ها است اما هم چنان که مشاهده می شود واژه ی "فاصله" در خود متن شعر نیامده است ، آیا شاعر خواسته فقدان حضور عنوان شعرش – فاصله – را با این واژه ی هم نوا – حوصله- جبران کند و با تأکید ی دوباره ی که شاعر در آوردن این واژه دارد ، از طریق هم نوا بودن دو واژه ی "حوصله" و "فاصله" و موسیقی که ایجاد می کنند ، "فاصله" را با "حوصله" برای خواننده ی شعر محسوس گرداند؟

2- عادت

مي ترسي كه عادت كني،

كه عادت كنم

مي ترسم قبل از آن كه به عادتمان فكر كنيم

عادت كرده باشيم

ديوانه حرف ديوانه را نمي فهمد

ديوارها شايد فردا حرف بزنند

من به باورهايم فكر مي كنم

و باور مي كنم

تو مي خندي

مي خندي

ومن عكست را روي همه ي ديوارها مي كشم

و تو مي ترسي فردا...

من كه ديوانه ام،

نمي ترسم

خودم را پرت مي كنم از پنجره بيرون

راستي

تو چرا اينقدر به ديوار فكر مي كني؟

(دستم به داد دهانم نمي رسد-محمد سوري-ص46-نشر طراوت)

نقد و تفسير

اصلان قزللو –شنبه 1/4/87-ساعت۱:۵۰

اين نوشته ، سه بند دارد. فرم ذهني روشن و منسجمي ندارد. پاره پاره است. نامش هم فقط در بند اول به كار مي آيد. چهار سطر اول ، همان بند اول است. پيش از آن كه به سوي شعر روان شود ، يك بازي زباني است . اگر مرتبش كني چنين مي شود: مي ترسيم قبل از آن كه به عادت كردن فكر كنيم ، عادت كنيم" = عات پيش از فكر ، بر ما غالب مي شود.واژه ي "عادت" چهار بار در چهار سطر تكرار مي شود و نشان تاكيد است .شايد اين تكرار ، مخاطب را از "عادت" بيزار كند!

بند دوم: "ديوانه حرف ديوانه را نمي فهمد/ديوارها شايد فردا حرف بزنند" اتفاقا اصلا چنين نيست . ديوانه حرف ديوانه را مي فهمدو عاقل حرف او را نمي فهمد. در حقيقت عاقل، نوعي جاهل است .چوندركي از ديوانه و حرف هايش ندارد. اما سطر دوم اين بند ، ارتباطي به سطر اولش ندارد . شايد شاعر به نوعي مي خواهد آن را به بند آخر كه واژه ي ديوار يك بار ديگر مي آيد ارتباط دهد. و عكسي روي ديوار بكشد كه حرف بزند .

بند سوم :از سطر "من به باورهايم فكر مي كنم " شروع مي شود . عناصر كليدي اين بخش دو نفراند:"من" و "تو" .

با توجه به اين كه "من" اين بخش ، يك "ديوانه" است ، نبايد همچون عاقلان باشد . نبايد بگويد "من به باورهايم فكر مي كنم/ و باور مي كنم" . ديوانه از حصار فكر مي گريزد و به تخيل رو مي آورد.

"تو"ي شعر در مقابل ديوانه بايد يك "عاقل" باشد. اما هيچ حرفي نمي زند . همان"من" ديوانه نظر او را منعكس مي كند. و از اين كه عكسش را روي ديوار مي كشد ، از عواقب آن مي ترسد . اما اين ترس براي چيست؟ نامشخص است. آيا از افشا شدن امري مي ترسد؟ "من" ديوانه از چه نمي ترسد ؟ اين هم شايد فرصتي به خواننده بدهد و او را به فكر واردارد. و در پايان "راستي/ تو چرا اينقدر به ديوار فكر مي كني؟ " سابقه اي در متن ندارد. آن چه مشخص است ، ارتباط عمودي اين شعر بسيار ضعيف است . هر بند جداگانه ارتباط افقي و عمودي دارد؛ اما كل متن نه! و ارتباط بندها ،گاه پررنگ است و گاه كم رنگ. اين ارتباط در بند اول ، قوي است و در بندهاي دوم و سوم، ضعيف. از ارتباط اجزاي متن نمي توان به يك كل دست يافت. به زبان روشن تر ، هر بند را مي توان گسترش دادو شعر تازه اي با مفهوم تصويري ديگر آفريد . سوري مي تواند شعرهاي بديع و ابتكاري با موضوع هاي روز و درگير افراد اين جامعه بسرايد و "آني" عالي به خواننده بدهد كه بتواند كمي دلش را بلرزاند و ماتش كند. تا باد چنين بادا

جلیل قیصری-یکشنبه۲/۴/۸۷-ساعت۱۸:۴۶

در شعر "عادت"اگر راوی شعر را در جایگاه و پایگاه عقلاءمجانین در نظر بگیریم و مکان شعر را زندان ،تیمارستان و دنیای دیوانه انقطاع فرمی شعر تا حدی قابل تو جیه می شود با این نگاه که -تو-ی شعر وجه عقل ابزاری اش بر وجه جنون ان می چربد .بند اول بندی است فرمیک که می توانست در زبان موجز تری بنشیند اما بازی فرم در تقابل بین -من وتوی -شعر در کلیت شاید شروع تآکیدی کار را غلظت بیشتری داده است .بند دوم شعر که پلی بین بند آغازین و دیگربند ها ی شعری است فکر می کنم تا حدی باعث مخدوش شدن کار شده است چرا که این بند می تواند به عنوان بند کلیدی البته با مضمون تعدیل شده ی دیگر کار را به سر منزل بهتری برساند .در بند سوم شاید بتوانیم این -باور -را یک باور تعدیل شده ی جنون بدانیم چرا که راوی ممکن است در این روایت شعری در نگاهی راوی- شاعر هم باشد و فرق بین شاعر و دیوانه این است که در شاعر گسستگی ذهنی به وسیله خود اگاه تعدیل می شود و به پا لایش می رسد اما در دیوانه این گونه نیست که دیوانه ذهنیت خود آگاه ندارد .

آن دیگری -شعر که وجه عقلانی ذهن اش چربش بیشتری دارد گویا نمی خندد آیا نگرانی و اضطرابش به خاطر عافیت طلبی اوست؟ .راوی می خواهد عکس خندانش را بر دیوار تصویر کند اما او نگران افشای فرداهاست .راوی که نمی ترسد قرار است خود را از پنجره پرت کند آیا این پرت کردن نوعی فرار از بند است و به رهایی رسیدن ؟آن دیگری شعر همچنان به دیوار فکر می کند و شاید به همان عافیت و تعلقات و...
منهای کاستی های برشمرده شده این پایانه بدی نیست .این شعر می توانست و می تواند با بازی های فرمی و حدس و گمان و تداعی های خوبی که بر می انگیزدبه تمرکز و فرم و ساخت و در نهایت..- هست شعری- بهتر و بیشتری برسد .برای شاعر محترم سلامت و توفیق آرزو دارم.

بهمن ارجمند-۶/۴/۸۷-ساعت۲۴:۲۱

این شعر بیانگر مفهوم " از خود بیگانگی" انسان ها از طریق پرداختن به مفاهیم و اشیای پیرامون است ، چنان که برگذشتن از هر کدام و بودن در وضعیتی جدید خود ببار آور زمینه های "از خود بیگانگی" دیگرگونه ی انسانی است.به همین دلیل است که شاید عرفای ما نیز بر آن بودند برای یگانگی با خود باید چارچوب ها زمان و مکان را درنوردند و تا به نهایت به "ترک ِ مال و ترک ِ جان و" ترک ِ ترک" برسند و در نهایت برای نیل به "نبودن" ِ در چارچوب ها – فنا و نیروانا - باید خود ِ ترک ِ رها کننده از بیگانگی را نیز ترک کنند؛ زیرا خود ِ این ترک چون موجد وضعیتی دیگر است هر وضعیتی ، زمینه های "از خودبیگانگی" دگر گونه و دگر باره انسان ها را فراهم می آورد:
گفتی بت پندار شکستم رستم- این بت که "پندار شکستم" باقی ست
تأکید شاعر به "عادت" ، مبیّن این دغدغه ی از "خود بیگانگی انسان" در ظرف زمان و مکان و پرداختن به مفاهیم و اشیا است:( من به باورهایم فکر می کنم.... به دیوار فکر می کنی...) که در نهایت به "پرت کردن از پنجره" یعنی نبودن در ظرف زمان و مکان می انجامد که تنها طریق وصول به یگانگی است.البته این تعبیر را نباید با خودکشی مترادف در نظر گرفت.بلکه برگذشتن از خود و رها شدن از ظرف و زمان و مکان ِ " ازخودبیگانه کننده " منظور نظر شاعر است.

از منظر دیگر شعر بیانگر مفهوم "از دیگر بیگانگی" انسان ها است.بخشی از شعر یاد آور نوع مواجهه ی شخصیتی از داستان های "صادق هدایت" است که چون امکان برقراری رابطه طبیعی و بی واسطه با انسان ها را نداشت با دیوار سخن می گفت.هم چنین "دیوارها " می توانند مبین ِ "فاصله" باشند.
پرداختن به اشیا و مناسک و آداب چنان ما را در خود محصور و مرعوب کرده اند که انسان ها به جای آن که سوژه بودن یکدیگر را باور کنند ، برای یکدیگر آبژه می شوند و حضور بی واسطه ی یکدیگر را درنمی یابند.( من عکست را روی دیوارها می کشم/ و تو می ترسی) چرا؟ برای این که عکسم ، خود ِ مرا از یاد ببرد و به وضعیت ِ "شی گشتگی" دچار گردیم.
اطلاق دیوانگی به خود ، نوعی دیوانگی مادون عقل نیست ، بلکه به نظر یکی از نویسندگان :" این نوع دیوانگی ، دیوانگی ماورای "عقل" است" که در پی برگذشتن از مرسومات ِ معمول و عادت زده و ظاهر الصلاح وطرد ِ مقبولات ِ اسیرکننده ی بشری است.
نکته ی آخر این که اشاره نگارنده به این که این بخش یا آن بخش از شعر، این جانب را به یاد فلان مطلب یا شعر یا فیلم می اندازد گاهی موجب سوء تفاهم می گردد و شاعر را در مقام دفاع برمی انگیزد و تلاش ِ خوانشگر ِ متن به حاشیه می رود و نادیده گرفته می شود ، انگار مثلاً می خواهیم بگویم که فلانی حتماً از جایی گرته برداری کرده است یا این شبهه پیش می آید که می خواهیم بگوییم فلانی تحت تأثیر فلان فیلم یا مطلب بوده است! درحالی که اگر هم چنین باشد این امر چیزی از ارزش های اثر کم نمی کند .چنان که ارزش این تأثیر آن چنان بوده که قدما آن را در ذیل آرایه ا ی با عنوان "تلمیح" یا به دلیل داشتن ویژگی ِ "توارد" می ستودند و این نشان دهنده قوّت اثر است که اولاً از چنان مایه ی پیشا متنی برخوردار است که امکان تفسیر را فراهم می آورد دوّم آنکه نشان دهنده ی تفکر ، تأمل و دانایی شاعر است

خانه ي نقد

نقد شعرهاي حميد مصدق و محمد سوري